| 09/09/2009 06:23 (GMT + 7) | ||||||
| (TuanVietNam) - Giải pháp cho các tuyên bố về lãnh thổ, lãnh hải và vùng thềm lục địa mở rộng chỉ có thể đạt được bởi một quyết định chính trị ở cấp cao nhất giữa Bắc Kinh và Hà Nội - Gs. Carl Thayer viết cho Tuần Việt Nam. | ||||||
| Tuần Việt Nam ghi lại ý kiến của một nhà Việt Nam học quen thuộc, GS Carl Thayer, Học viện Quốc phòng Australia như một góc nhìn riêng cần tham chiếu. Người giám hộ ghen tuông Ngay từ khi Công ước luật Biển của Liên Hợp Quốc (UNCLOS) được thông qua năm 1982 và trở thành luật quốc tế thì nó đã trở thành chủ đề của hợp tác và tranh cãi. Quan niệm về vùng đặc quyền kinh tế EEZ 200 hải lý đã trở thành nguyên nhân tạo ra những vùng chồng lấn trong các tuyên bố của các nước tại biển Đông. Khi UNCLOS đi vào thực hiện, các quốc gia ven biển bắt đầu tăng cường khả năng thực hiện quyền kiểm soát với các vùng đặc quyền kinh tế bằng việc phát triển các tàu tuần tra trên biển và các máy bay do thám. Một số quốc gia ven biển cũng chiếm đóng các đảo đá và một số khu vực khác ở biển Đông.
Chưa từng xảy ra trường hợp nào hai quốc gia có tuyên bố chủ quyền chồng lấn đưa tranh chấp ra tòa án quốc tế để tìm giải pháp bởi điều này đồng nghĩa với việc sẽ phải chấp nhận một giải pháp có tất cả hoặc không có gì. Do đó, mỗi quốc gia trở thành một người giám hộ đầy ghen tuông với chủ quyền của quốc gia mình. Nó cũng dẫn tới các vụ va chạm và tình trạng căng thẳng về ngoại giao liên tục diễn ra khi một quốc gia phản ứng với cái được cho là sự xâm phạm chủ quyền quốc gia của một quốc gia khác. Ủy ban Ranh giới thềm lục địa của Liên Hợp Quốc UNCLCS đã quyết định ngày 13/5/2009 là thời hạn cho các quốc gia ven biển gửi đăng kí tuyên bố về thềm lục địa mở rộng dựa trên các tiêu chuẩn kĩ thuật cụ thể. Việc đệ trình lên UNCLCS không tác động tới tuyên bố về chủ quyền. Hành động phản đối báo cáo chung của Việt Nam và Malaysia cũng như báo cáo riêng rẽ của Việt Nam của Trung Quốc chỉ có thể ngăn giải pháp của UNCLCS cho vấn đề này. Nói cách khác, tình hình biển Đông vẫn tiếp tục giữ nguyên trạng. Ảnh: Tuổi trẻ Hành động đơn phương của Trung Quốc Căng thẳng ở biển Đông có vẻ tăng lên kể từ năm 2007. Tình trạng căng thẳng này chủ yếu thuộc trách nhiệm của Trung Quốc với các hành động đơn phương của nước này. Cuối năm 2007, Trung Quốc đã điều động lực lượng hải quân mang tính khiêu khích ở hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa: xây dựng cơ quan hành chính Tam Sa. Tiếp đó, Trung Quốc sử dụng áp lực chính trị đối với hãng dầu khí BP của Anh và Exxon Mobile của Mỹ nhằm buộc các công ty này chấm dứt hoạt động thăm dò khai thác với Việt Nam. Năm 2009, các tàu hải quân Trung Quốc đã đối đầu với tàu hải quân Mỹ, UNSS Impeccable trong vùng biển ngoài khơi đảo Hải Nam. Chỉ thời gian ngắn sau đó, một tàu ngầm Trung Quốc đang quan sát hoạt động diễn tập hải quân đa phương ở vùng biển ngoài khơi Philippines đã va chạm với hệ thống thiết bị thăm dò hoạt động của tàu ngầm được gắn với tàu khu trục của Mỹ, tàu John S.McCain. Mối quan tâm của nước Mỹ Mỹ đã ngay lập tức phủ nhận các tuyên bố của Trung Quốc liên quan đến vùng lãnh hải và vùng biển nào không dựa trên cơ sở vùng đất có chủ quyền trên đất liền. “Những tuyên bố liên quan đến vùng biển như vậy không phù hợp với luật quốc tế”, ông Marciel nói. Một thông điệp mạnh hơn được Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ, ông Robert Scher gửi tới Trung Quốc. Chính quyền Obama đã nâng quan hệ Mỹ - Trung lên một mức độ mới bằng việc làm chủ nhà của cuộc đối thoại kinh tế và chiến lược ở Washington vào tháng 7/2009 ở cấp bộ trưởng đa phương. Tổng thống Obama cũng sẽ thăm Bắc Kinh vào cuối năm nay để dự Hội nghị thượng đỉnh APEC. Cuối cùng, Tổng tư lệnh Hạm đội Thái Bình Dương của Mỹ và Tổng tư lệnh lực lượng quốc phòng Australia đã đồng ý mời Trung Quốc tham gia vào diễn tập quân sự ba bên. Các cuộc diễn tập này có thể có sự tham gia của một lực lượng nhỏ đơn vị trên bộ và trên biển. Những cuộc gặp cấp cao này sẽ tạo nền tảng cho chủ nghĩa lạc quan cẩn trọng rằng Mỹ và Trung Quốc có thể xử lý được một cách hoà bình sự khác biệt trong vấn đề biển ở biển Đông.
Lựa chọn nào cho Việt Nam? Việt Nam phải tiếp tục hành xử ở cả ba cấp độ: song phương, khu vực và trong nước. Việt Nam và Trung Quốc đã có một cơ chế ngoại giao được xây dựng từ lâu, như Uỷ ban hỗn hợp ở cấp Bộ trưởng, và các cuộc trao đổi lãnh đạo cấp cao. Các quan chức Việt Nam phải thống nhất được một tầm nhìn dài hạn và kiên nhẫn hành động để giữ cho tình trạng căng thẳng và va chạm hiện nay không xấu hơn. Ở cấp độ khu vực, Việt Nam cần tiếp tục gia cường hợp tác và cộng tác với các quốc gia ven biển khác như Malaysia, Philippines, Brunei và Indonesia. Và Việt Nam cần phải đảm bảo sự đoàn kết trong ASEAN. Ngoại giao khu vực cần phải nhằm vào tạo áp lực bổ sung với Trung Quốc để thực hiện kiềm chế nước này. Hơn nữa, ngoại giao khu vực cũng cần nhằm đưa ra tuyên bố của các bên ở biển Đông về quy tắc ứng xử. Đó là mục tiêu dài hạn. Chính sách mới của chính quyền Obama mang lại cơ hội cho Việt Nam để từng bước mở rộng quan hệ an ninh và quốc phòng với Mỹ. Hướng gió đã được hình thành. Các quan chức quân sự Việt Nam vừa qua đã thăm tàu khu trục của Mỹ và không quân hai nước đã có vòng đối thoại đầu tiên. Việt Nam cần xem xét đứng ra tổ chức các hoạt động diễn tập quân sự ở cấp thấp với Mỹ và các cường quốc khác. Ở trong nước, Việt Nam cần đảm bảo sự đoàn kết trong nước bằng việc tiếp tục thông tin cho công chúng chính sách của Chính phủ trong vấn đề biển Đông và quan hệ với Trung Quốc.
| ||||||
Các vụ bắt giữ được tiến hành cuối tuần trước
Tổ chức Phóng viên Không biên giới (Reporters Sans Frontières - RSF), trụ sở đặt tại Paris, vừa ra thông cáo lên án vụ bắt giữ blogger Bùi Thanh Hiếu (Người Buôn Gió) và phóng viên Phạm Đoan Trang.
Thông cáo viết: "Chúng tôi bất bình về việc chính quyền đàn áp những người chỉ trích".
"Trong những tháng gần đây quyền tự do ngôn luận [ở Việt Nam] đã thu hẹp lại vì chính phủ lo ngại trước các chủ đề liên quan tới quan hệ với Trung Quốc."
"Chúng tôi kêu gọi trả tự do nhanh chóng cho ông Hiếu và bà Trang vì những chỉ trích của họ không gây đe dọa gì cho an ninh quốc gia và chỉ là quyền cơ bản về tự do ngôn luận."
Tuy tổng biên tập tờ VietnamNet, nơi phóng viên Đoan Trang làm việc, đã chính thức bác bỏ thông tin nói rằng cô bị bắt vì viết bài trên tờ báo mạng này, nhiều người trong cộng đồng blogger vẫn cho rằng các bài báo về tranh chấp lãnh thổ Việt - Trung và vai trò của Trung Quốc trong Hội nghị Geneva 1954 chia đôi đất nước đã dẫn đến việc Đoan Trang bị bắt.
Tương tự, họ cho rằng các bài đăng trên blog Người Buôn Gió về quan hệ Việt Trung, các dự án bauxite và tranh chấp đất đai tôn giáo là lý do công an bắt Bùi Thanh Hiếu.
Thế nhưng lại cũng đang có quan điểm khác trong giới quan sát về một 'làn sóng trấn áp' những người bị cho là gây đe dọa cho an ninh quốc gia, chứ không hẳn về tự do ngôn luận.
Cơ quan an ninh chưa đưa ra bất kỳ thông báo gì về hai vụ bắt giữ này.
Đầu tháng này, cơ quan an ninh điều tra được biết sẽ chuyển hồ sơ sang Viện Kiểm sát để khởi tố "vụ án đặc biệt nghiêm trọng xâm phạm an ninh quốc gia" và sớm xét xử các nghi phạm.
Quan ngại
Tổ chức RSF trước đây đã đặt Việt Nam vào danh sách 12 quốc gia "kẻ thù của internet" vì các hoạt động giới hạn tự do trên mạng.
Giáo sư Carlyle Thayer, chuyên gia về Việt Nam tại Học viện Quốc phòng Australia, nhận xét với BBC: "Đảng Cộng sản Việt Nam và hệ thống an ninh không thể chấp nhận các việc mà họ không kiểm soát được".
"Không gian ảo là thách thức lớn vì các công dân không tên tuổi có thể đăng tải các quan điểm và trao đổi ý tưởng với người ở cả trong nước lẫn ngoài nước."
"Các blog là chiến tuyến cuối cùng của tự do."
Ông Thayer nói rằng với các vụ bắt giữ blogger, Việt Nam đang tiến sâu vào không gian ảo.
Bắt giữ người bất đồng chính kiến trên mạng không thể giải quyết được các vấn đề mà họ phản ánh như sự mạnh bạo của Trung Quốc ở Biển Đông hay quan hệ giữa Việt Nam và Trung Quốc.
GS Carlyle Thayer
"Thế nhưng bắt giữ người bất đồng chính kiến trên mạng không thể giải quyết được các vấn đề mà họ phản ánh như sự mạnh bạo của Trung Quốc ở Biển Đông hay quan hệ giữa Việt Nam và Trung Quốc."
Trong khi đó Liên minh Báo chí Đông Nam Á (Seapas), cơ quan vận động cho tự do báo chí tại vùng Đông Nam Á, bày tỏ quan ngại trước các vụ bắt giữ mà theo họ liên quan tới vị thế của Việt Nam trong vùng.
Ông Roby Alampay, Giám đốc Điều hành, nói với BBC tổ chức của ông cho rằng "các vụ bắt giữ này xảy ra theo một công thức đàn áp mà Seapas đã từng quan ngại. Sự cứng rắn đối với tự do ngôn luận đang có vẻ gia tăng tại Việt Nam".
"Đây không chỉ là sự quan ngại cho người dân Việt Nam, mà còn là sự quan tâm đối với các công dân vùng Đông Nam Á, vì sang năm Việt Nam sẽ đảm nhận chức chủ tịch nhóm nước Asean."
"Trong bản Hiến chương mới được thông qua gần đây của khối Asean, lãnh đạo nhóm nước này nói rằng họ theo đuổi các tiêu chuẩn về nhân quyền phổ quát trên thế giới."
"Nếu các nước Asean thực lòng với chủ đề này, họ cần hiểu và làm theo các tiêu chuẩn nhân quyền được quốc tế thừa nhận, trong đó có tự do ngôn luận, tự do phát biểu, người dân có quyền chỉ trích chính sách của chính phủ, bao gồm cả chính sách đối ngoại."